Neumark. Begegnung mit einer historischen Landschaft

Zweisprachige Ausstellung im Museum von Międzyrzecz (Meseritz), 31.7. bis 24.8.2006

Die Idee der Ausstellung wurde von Paweł Rutkowski entwickelt; realisiert hat sie das Haus der Brandenburgisch-Preußischen Geschichte Potsdam. Sie widmet sich dem Kulturerbe auf dem historischen Gebiet der Neumark, einer Landschaft, die unmittelbar mit der Meseritzer Gegend benachbart ist. Um das historische großpolnisch-schlesisch-brandenburgische Grenzgebiet sowie das Ineinanderfließen von kulturellen und gesellschaftlichen Erscheinungen verstehen zu können, muss man das Spezifische der benachbarten Landschaften erforschen.
Die Ausstellung wurde bereits in Potsdam, Gorzów Wielkopolski (Landsberg an der Warthe) und Bierzwnik gezeigt. Nach der Präsentation in Międzyrzecz wandert sie nach Küstrin an der Oder, wo sie im Bastion Philip zu sehen sein wird (26.-27. August 2006).

Mit freundlichen Grüßen / Pozdrowienia
E. Czerwiakowska / R.U. Henning

Nowa Marchia. Spotkanie z krajobrazem historycznym .

Dwujęzyczna wystawa w Muzeum w Międzyrzeczu, 31 lipca 24 sierpnia 2004

Wystawa została przygotowana przez Dom Historii Brandenbursko-Pruskiej w Poczdamie, a jej autorem jest Paweł Rutkowski. Poświęcona jest problemom dziedzictwa kulturowego na terenie historycznej Nowej Marchii - krainy położonej w bezpośrednim sąsiedztwie Ziemi Międzyrzeckiej. Zrozumienie historycznego pogranicza wielkopolsko-śląsko-brandenburskiego, a także wzajemnego przenikania się zjawisk kulturalnych i społecznych, możliwe jest przez poznanie specyfiki krain sąsiednich.
Wystawę można było dotychczas zobaczyć w Poczdamie, Gorzowie Wlkp., Bierzwniku. Po prezentacji w Międzyrzeczu trafi do Kostrzyna nad Odrą, gdzie będzie eksponowana w Bastionie Filip (26-27 sierpnia 2006).

Mit freundlichen Grüßen / Pozdrowienia
E. Czerwiakowska / R.U. Henning

Ausstellung “Und dann mussten wir raus – I wtedy nas wywieźli“
Von Vertreibung der Polen und Deutschen 1939-1949

Angermünde, 3. Juli 2006. Im Rathaus. Ausstellungseröffnung 15 Uhr

Wanderungen durch das Gedächtnis. Von Vertreibungen der Polen und Deutschen 1939-1949

In verschiedenen Orten diesseits und jenseits der deutsch-polnischen Grenze initiierte Dr. Wanja W. Ronge seit 1992 Gesprächskreise und lud Menschen dazu ein, sich jeden Monat zu treffen, um über ihre Erlebnisse aus der Zeit vor, in und nach dem Zweiten Weltkrieg zu berichten. In den Erzählrunden in Chojna, Słońsk, Ośno und Witnica kamen Menschen mit ihren Erlebnissen zu Wort, die sie in unterschiedlichen Situationen und Lagen in Zentral- und Ostpolen erfahren haben. Viele erzählten von ihrer Flucht vor dem Krieg, der im September 1939 für die einen von Westen und für andere von Osten hereinbrach. Ihre Geschichten handelten von Zwangsaussiedlungen aus den von Deutschland besetzten Gebieten, viele berichteten von ihrer Verschleppung nach Sibirien und von der Zwangsarbeit in der deutschen Industrie und Landwirtschaft oder der Deportation ins KZ. Das Kriegsende bedeutete für viele die erneute Vertreibung aus ihrer Heimat in die neuen Westgebiete Polens. Und die vielen aus diesen Gebieten stammenden Deutschen erzählten von ihrer Flucht vor der sowjetischen Front oder von den Vertreibungen nach Kriegsende, andere schilderten ihre Internierung oder ihre Deportation als lebendige Reparation in die Sowjetunion. Diese Menschen leben auf der anderen Seite der Oder, in Obersdorf, Lebus, Storkow, Letschin, Eisenhüttenstadt und Vogelsang, und trugen dort in Erzählrunden ihre Erinnerungen zusammen. All die Erinnerungen sind in die Ausstellung eingegangen.
    Auf beiden Seiten der Grenze an Oder und Neiße gab es für die Menschen nach 1945 fast ein halbes Jahrhundert lang keinen öffentlichen Raum, in dem sie alle Ereignisse und Erlebnisse thematisieren hätten können. Das öffentlich Gesagte und das privat Erinnerte waren nicht immer im Einklang. Die offiziell vorgeschriebene Interpretation des Komplexes der Vertreibungen stimmte bei vielen mit der persönlich erfahrenen Vergangenheit nicht überein.

    Die Ausstellung wanderte bisher in die Orte der Erzählrunden Chojna, Storkow, Lebus, Słońsk und Dąbroszyn, zur Ostseeakademie Travemünde, zum Polnischen Kulturinstitut Berlin, nach Berlin – Marienfelde, Frankfurt/Oder, zur Reichspräsident-Friedrich-Ebert-Gedenkstätte Heidelberg, zum Schlesischen Museum Görlitz, nach Jelenia Góra / Pałac Łomnica, nach Gubin, Groß-Gerau und Rüsselsheim, zum ICC Berlin anlässlich des Ökumenischen Kirchentages 2003, nach Bad Muskau, Lublin, Eberswalde, Reitwein und Mallnow, Podelzig, Alt Zerschdorf, Nowe Warpno (Neuwarp), Stettin und Trzcińsko (Rohrlach).
    Die Ausstellung lebt von den Erzählungen der Menschen, dennoch ist sie in der Auswahl und Gestaltung ein Produkt einer Arbeitsgruppe um Dr. Wanja W. Ronge (Kultursoziologe), zu der Ewa Czerwiakowski (Publizistin), Anna und Maciej Dzendzel (Grafiker), Andrzej Eckert (Künstler), Dr. Martina Pietsch (Historikerin) gehören. Die Ausstellung ist für sie eine weitere Deutung der geschichtlichen Ereignisse, die immer noch im Gedächtnis der Menschen weiterleben.

Zweisprachiges Begleitbuch: Wanja W. Ronge, Und dann mussten wir raus – I wtedy nas wywieźli. Zweite Auflage, Berlin 2005.

“Und dann mussten wir raus – I wtedy nas wywieźli“

Angermünde, 3 czerwca 2006. Ratusz, otwarcie wystawy o godz 15.00.

Wędrówki po obszarze pamięci. O wypędzeniach Polaków i Niemców 1939-1949

Od 1992 roku przez wiele lat w różnych miejscowościach po obu stronach granicy polsko-niemieckiej raz w miesiącu spotykali się ludzie, by opowiadać o swoich przeżyciach z czasów przedwojennych, wojennych i powojennych. Inicjatorem tych spotkań – „pogwarek“ – był berliński socjolog Wanja W. Ronge. W Chojnie, Słońsku, Ośnie i Witnicy ludzie z Kresów i Polski centralnej opowiadali o wydarzeniach, których byli świadkami i uczestnikami – o wrześniu 1939 roku i ucieczce przed zbliżającą się wojną, która dla jednych przyszła z zachodu, dla innych zaś ze wschodu. Powracała pamięć o przymusowych wysiedleniach z terenów pod okupacją niemiecką, o wywózkach na Syberię, o robotach przymusowych w niemieckim przemyśle i rolnictwie, o deportacjach do obozów koncentracyjnych. Dla wielu z nich koniec wojny oznaczał nowe wypędzenie – musieli opuścić swoje strony rodzinne i osiedlić się na ziemiach zachodnich. Niemcy pochodzący z tych właśnie okolic opowiadali z kolei o ucieczce przed sowieckim frontem, o powojennych wypędzeniach, internowaniach i zsyłkach do Związku Sowieckiego – szczególnego rodzaju "reparacjach w ludziach". Dzisiaj mieszkają oni po drugiej stronie Odry – w Obersdorf, Lebus, Storkow, Letschin, Eisenhüttenstadt czy Vogelsang. Wszystkie te polskie i niemieckie opowieści złożyły się na naszą wystawę.

Po 1945 roku, przez niemal całe półwiecze, ludzie po obu stronach granicy na Odrze i Nysie nie mieli żadnego forum, na którym można by było rozmawiać publicznie o wszystkich wydarzeniach i przeżyciach z przeszłości. Oficjalnie głoszona prawda o kompleksie wypędzenia pozostawała dla wielu w jawnej sprzeczności z ich osobistymi doświadczeniami.

Chcemy, by świadkowie historii mówili pełnym głosem. Zaś sami ludzie chcą, by krzywdy, jakich doznali, zostały przyjęte do publicznej wiadomości. Domagają się oficjalnego uznania prawdy ich przeżyć, co pozwoli im odzyskać skonfiskowaną wcześniej lub zafałszowaną cząstkę biografii. Jednakże ich dochodzenie do prawdy nie jest równoznaczne z rachunkiem krzywd.

Wystawa prezentowana była do tej pory w pogwarkowych miejscowościach – Chojnie, Storkow, Lebus, Słońsku i Dąbroszynie, następnie w Akademii Bałtyckiej w Travemünde, Polskim Instytucie Kultury w Berlinie, w parafii ewangelickiej w Berlinie-Marienfelde, Frankfurcie nad Odrą, Muzeum Friedricha Eberta w Heidelbergu, Muzeum Śląskim w Görlitz oraz w Pałacu w Łomnicy pod Jelenią Górą, w Gubinie, Gross-Gerau, Rüsselsheimie, podczas Ekumenicznego Dnia Kościołów w Berlinie, w Bad Muskau, Lublinie, Eberswalde, Reitwein, Mallnow, Podelzigu, Alt Zerschdorfie, Nowym Warpnie, Szczecinie i Trzcińsku. Postawiła ona pytanie o znaczenie i sens indywidualnych doświadczeń. Zwiedzających zapraszaliśmy do współudziału w kształtowaniu ostatecznego oblicza wystawy – pojawiły się nowe pytania, odmienne punkty widzenia, przynoszono dokumenty, zdjęcia, pamiątki, świadectwa przeszłości. Wędrówka wystawy po polskich i niemieckich miejscowościach stała się impulsem do dyskusji, daleko wykraczającej poza krąg pogwarek.

Żywą tkanką wystawy są opowieści ludzi. Jednakże zestawienie tekstów i struktura całości są dziełem grupy roboczej, którą stworzył Wanja W. Ronge (socjolog kultury). W jej skład wchodzą: Ewa Czerwiakowska (publicystka), Anna i Maciej Dzendzel (graficy), Andrzej Eckert (plastyk), Martina Pietsch (historyk). Wystawa ta jest dla nich wyrazem ponownego odczytania historii, która ciągle jeszcze trwa w ludzkiej pamięci.

Dwujęzyczna publikacja towarzysząca: Wanja W. Ronge, Und dann mussten wir raus – I wtedy nas wywieźli. 2 wyd. Berlin 2005.

Fotoausstellung „Spurensuche – Po śladach“ von Andrzej Łazowski über den Umgang mit deutschen Friedhöfen in Pommern, bzw. in der deutsch-polnischen Grenzregion (in der Kirche)

Nowe Warpno, 5. Juni 2006

Fotoausstellung „Nowe Warpno wczoraj i dziś / Neuwarp gestern und heute“ mit alten deutschen und polnischen Fotos aus Privatsammlungen. Geplant ist eine ständige Erweiterung dieser Ausstellung durch weitere, nach und nach zur Verfügung gestellte, Fotos ehemaliger und heutiger Bewohner . Diese Ausstellung befindet sich in der ehemaligen Markthalle an der Anlegestelle (Grenzübergang), die von der Gemeinde zur Verfügung gestellt wurde.

„Menschen aus dem Grenzgebiet“. Andrzej Łazowskis zeitgenössische Porträtfotos von Nowowarpianern. (in der Kirche)

Wystawa fotograficzna Andrzeja Łazowskiego „Spurensuche / Po śladach” o niemieckich cmentarzach na Pomorzu, w polskim regionie przygranicznym. (w kościele)

Nowe Warpno, 5 czerwca 2006

Wystawa fotograficzna „Nowe Warpno wczoraj i dziś / Newarp gestern und heute”, na którą złożyły się stare polskie i niemieckie fotografie ze zbiorów prywatnych; planowane jest stałe poszerzanie i uzupełnianie wystawy o zdjęcia udostępniane przez byłych i obecnych mieszkańców (w hangarze na terenie dawnego targowiska, od ul. Kościuszki).

Wystawa fotograficzna Andrzeja Łazowskiego „Nowowarpianie”, wystawa współczesnych portretów z cyklu „Ludzie pogranicza” (w kościele).